Prawa wykonawczyni i umowa z producentem przed nagraniem i po nim

Zgoda dobrowolna, konkretna i odwołalna

Zgoda ma sens tylko wtedy, gdy jest wyrażona swobodnie, bez presji, alkoholu, długów czy gróźb. Dotyczy konkretnej sceny i konkretnego zakresu, a nie wszystkiego, co ktoś wymyśli na miejscu. To, że zgodziłaś się na jedną rzecz, nie oznacza zgody na inną.

Możesz zmienić zdanie przed nagraniem i w jego trakcie. Przerwanie sceny nie jest złamaniem zasad, tylko skorzystaniem z prawa, które masz zawsze. O tym, jak ustalać granice przed każdą sceną, piszemy w poradniku badania i zgody.

• Zmuszanie przemocą lub groźbą do określonego zachowania jest przestępstwem (art. 191 Kodeksu karnego).
• Doprowadzenie do obcowania płciowego przemocą, groźbą lub podstępem jest przestępstwem (art. 197 Kodeksu karnego).
• Groźba, która wzbudza uzasadnioną obawę, że zostanie spełniona, również jest przestępstwem (art. 190 Kodeksu karnego).

Nikt nie może uzależniać wypłaty ani „dokończenia współpracy” od tego, że zgodzisz się na coś, czego nie chcesz.

Twój wizerunek i art. 81 prawa autorskiego

Wizerunek, czyli to, po czym można Cię rozpoznać, jest Twoim dobrem osobistym chronionym przez Kodeks cywilny (art. 23 i 24). Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych w art. 81 mówi, że rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby, która jest na nim przedstawiona.

Ten sam przepis ma ważny wyjątek: jeśli osoba otrzymała umówioną zapłatę za pozowanie, zezwolenie nie jest wymagane, chyba że wyraźnie to zastrzegła. W praktyce oznacza to, że sam fakt zapłaty może być traktowany jak zgoda na rozpowszechnianie. Dlatego zakres zgody na wizerunek warto zapisać w umowie dokładnie.

• Gdzie materiał może być publikowany i w jakiej formie.
• Czy wolno go przerabiać, skracać albo łączyć z innymi materiałami.
• Czy materiał może trafić do innych firm.
• Czy na nagraniu widać Twoją twarz, znaki szczególne i czy używasz pseudonimu.

Czy i kiedy można odwołać zezwolenie na rozpowszechnianie wizerunku po jego udzieleniu, zależy od umowy i okoliczności. To kwestia sporna, więc im jaśniej zapiszesz to na starcie, tym mniej zostanie do interpretacji.

Umowa na piśmie, zanim zacznie się nagranie

Umowa powinna powstać przed nagraniem, a nie po nim. Masz prawo dostać ją wcześniej, przeczytać spokojnie w domu i pokazać prawnikowi. Presja w stylu „podpisz teraz, bo ekipa czeka” to sygnał ostrzegawczy. Umowa „do podpisania na miejscu” też nim jest.

• Pełne dane firmy, które da się sprawdzić w publicznym rejestrze.
• Rodzaj materiału i zakres Twojego udziału opisany neutralnie, ale jednoznacznie.
• Zakres zgody na wizerunek, pseudonim i miejsca publikacji.
• Sposób rozliczenia i rodzaj umowy, na przykład umowa o dzieło, zlecenie albo współpraca z działalnością gospodarczą.
• Zasady poufności Twoich danych i zasady usunięcia materiału.

Zawsze zachowaj własny egzemplarz. Jeśli firma nie chce dać Ci kopii, to wystarczający powód, żeby niczego nie podpisywać. Jak sprawdzić, kim jest druga strona, piszemy w poradniku jak sprawdzić producenta.

Licencja, przeniesienie praw i czas korzystania z nagrań

To zapis, który decyduje, gdzie i jak długo nagrania mogą krążyć. Twoje wykonanie jest chronione prawami pokrewnymi, więc umowa z producentem filmów dla dorosłych powinna wprost wskazywać:

• czy udzielasz licencji, czy przenosisz prawa, i czym te dwie rzeczy się różnią,
• czy producent może odsprzedać albo udostępnić nagrania innym firmom,
• czy dozwolone są przeróbki, skróty i zwiastuny,
• na jak długo producent może korzystać z nagrań i co dzieje się po tym czasie,
• jak możesz odstąpić przed nagraniem i po nim oraz czy producent usunie materiały na Twoją prośbę.

Zapis ogólny w rodzaju „na wszelkich polach eksploatacji bez ograniczeń” oznacza, że nagrania mogą trafić wszędzie, a umowa „bezterminowo” daje Ci później najmniej możliwości. Zanim to podpiszesz, dopytaj o każde słowo.

Wynagrodzenie opisane jasno

Umowa mówi wprost, za co jest wynagrodzenie, w jakiej formie i kiedy zostanie wypłacone oraz co dzieje się przy przerwaniu nagrania, bez odsyłania do „ustaleń ustnych”. Jednej stawki w tej branży nie ma, o czym piszemy na stronie ile zarabia aktorka porno.

Czerwone flagi w umowie

• Brak umowy albo umowa pokazana dopiero na planie.
• Brak danych firmy albo dane, których nie ma w rejestrze.
• Zakaz zrobienia zdjęcia umowy i zabrania kopii.
• Kary umowne za przerwanie nagrania albo za zmianę zdania.
• Opłaty z Twojej strony za „portfolio”, „kurs” albo „rejestrację”.
• Żądanie oddania dokumentu tożsamości na przechowanie.

Jeśli widzisz kilka z tych sygnałów, nie podpisuj niczego i odejdź. Nie musisz nikomu tłumaczyć tej decyzji. Przy nagraniach telefonem w domu nie ma planu ani licencji dla producenta, a zasady współpracy dostajesz na piśmie przed startem. Jak to wygląda, opisujemy na stronie praca w porno z telefonu.

Twoje dane i RODO

Informacje o życiu seksualnym należą do danych szczególnej kategorii (art. 9 RODO). Ich przetwarzanie jest co do zasady zakazane, a wyjątkiem jest między innymi wyraźna zgoda osoby, której dotyczą. Tak samo chronione są dane o zdrowiu, na przykład wyniki badań.

• Zgodę na przetwarzanie danych możesz wycofać w dowolnym momencie (art. 7 ust. 3 RODO). Wycofanie nie działa wstecz, ale zatrzymuje dalsze przetwarzanie oparte na zgodzie.
• Masz prawo wiedzieć, jakie dane firma o Tobie ma, i dostać ich kopię (art. 15 RODO).
• Możesz żądać usunięcia danych (art. 17 RODO), w granicach określonych w tym przepisie.
• Jeśli firma nie odpowiada albo łamie zasady, możesz złożyć skargę do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych (UODO).

Weryfikacja pełnoletności dokumentem jest konieczna, ale masz prawo zapytać, kto ma dostęp do kopii dokumentu, jak długo jest przechowywana i kiedy zostanie usunięta.

Prawo do usunięcia treści

To, czy możesz zażądać zdjęcia materiału z sieci, zależy od umowy, od podstawy, na której firma przetwarza Twoje dane, i od tego, czy materiał w ogóle opublikowano zgodnie z prawem. Publikacja bez zgody to zupełnie inna sytuacja: rozpowszechnianie wizerunku nagiej osoby bez jej zgody jest przestępstwem (art. 191a Kodeksu karnego).

Pamiętaj też, że usunięcie materiału ze strony firmy nie usuwa kopii, które ktoś zdążył zapisać. Jak działać krok po kroku, opisujemy w poradniku usuwanie treści z internetu.

Wyłącznie osoby pełnoletnie

Kodeks karny (art. 202) zakazuje między innymi produkowania i rozpowszechniania treści pornograficznych z udziałem małoletnich. Każda uczciwa firma sprawdza wiek dokumentem przed jakąkolwiek współpracą. Jeśli ktoś tego nie robi, nie działa zgodnie z prawem.